Jak większość osób, które tutaj zaglądają, wie, na co dzień zajmuję się kształceniem młodzieży w zakresie literatury i języka. Mówiąc prościej: jestem polonistką. I chociaż (na ten moment) żadnej z klas technikum nie uczę, to jednak na maturach swoje odsiedziałam. I jedyny Pan Bóg wie, ile głupot się nasłuchałam.

Ja rozumiem, że nerwy, stres, że nie lubią polskiego, że umysły ścisłe albo dusza artysty, ale gdyby tak włożyć minimum wysiłku i przeczytać chociaż kilka lektur (z gwiazdką!), to od razu stres byłby mniejszy, głowa nie taka znowu pusta i egzaminator mniej rozwścieczony. Uwierz mi: da się. Ja na studiach czytałam 50 książek na semestr (4-miesięczny!), a Ty nie dasz rady tych kilku w 3 czy 4 lata? Dobre sobie!

Komedia pomyłek

Wiadomo, że czasami zdarzają się przejęzyczenia, dlatego zwyczajowo komisja w swej wspaniałomyślności dopytuje, powtarza, za pomocą intonacji sugeruje, że coś było (bardzo) nie tak. Bywa, że maturzysta ocknie się, poprawi i wtedy problemu nie ma, gorzej jest jednak, kiedy brnie dalej w swoje bagienko. Jakie więc najgłupsze informacje udało mi się uzyskać od zdających?

Romeo i Julia postrzelili się z miłości: ona zabiła jego, a on ją. Proste?

„Lalka” jest poezją. I nie, nie chodziło tutaj o wyjątkowe doznania, ale o wiersz.

„Treny” napisał Jan… Matejko. A Kochanowski pewnie w tym czasie malował „Bitwę pod Grunwaldem”.

Najświeższe zaś doniesienia mówią o tym, że Jacek Soplica wziął ślub, upił się, a po pijaku zabił swojego przyjaciela, bo mieli spór o zamek. Tylko Ewy tam zabrakło.

Stolnik zaś przygotował dla Soplicy CZARNĄ MAŹ, bo chciał go otruć, jednak Jacek się zorientował, że to spisek (zamach?) i nic nie zjadł. Biedny.

No dobrze, ale dlaczego właściwie o tym wspominam?

Otóż dzisiaj chciałam się z Tobą podzielić lekturami, dzięki którym będziesz w stanie odpowiedzieć na zdecydowaną większość tematów egzaminacyjnych. Biorąc pod uwagę artykuł, który kilka dni temu wywołał burzę w sieci, a w którym posądzano Ministerstwo, że obarcza biednych przyszłych maturzystów czytaniem AŻ 6-7 książek rocznie, podam Ci moje TOP 5. Żeby nie było, że jestem gołosłowna, podrzucę Ci przykładowe pytania z tegorocznej matury ustnej. Zapraszam!

Biblia

Tak, dobrze czytasz. I nie, to, że nie wierzysz w Boga nie ma tutaj nic do rzeczy. Dlaczego? A dlatego, że jest tutaj traktowana jako tekst kultury – nie jest wartościowana pod względem prawdziwości czy ewentualnej umiejętności nawracania niewierzących, ale jest najzwyklejszym tekstem literackim, który można analizować, interpretować i czynić punktem wyjścia do rozważań na różne tematy. A jest ich całkiem sporo.

Wątki biblijne w dziełach literackich (i nie tylko) to temat, który pojawił się w zeszłym roku i w tym znowu. Pytania różniły się tylko tekstem źródłowym, który należało omówić. I powiedz mi teraz: jak bez znajomości Biblii odnajdziesz te wątki w innych tekstach? Poza tym mamy tutaj też miłość (Pieśń nad pieśniami), stosunek człowieka do Boga, stylizację językową, motyw apokalipsy, motyw brata, zabójstwa, nauczyciela, ojca, matki, syna, stworzenia świata, pokonywania przeciwności losu i wiele, wiele innych.

  1. W jaki sposób twórcy w swoich dziełach przedstawiają ludzkie słabości? (Kain i Abel)
  2. Jak twórcy w swoich dziełach przedstawiają krainy szczęścia i dostatku? (raj)
  3. Jaki obraz człowieka w sytuacji wyboru przedstawiają twórcy? (Kain i Abel, Hiob)
  4. Jak postrzegana jest mądrość w tekstach kultury? (Bóg jako mądrość)
  5. Motyw kobiety w tekstach kultury. (Ewa!)

Mitologia

Podobnie jak Biblia, tak i Mitologia, ma w sobie wiele historii, a co za tym idzie, po zaznajomieniu się z jej treścią, można omówić wiele wątków, które mogą pojawić się na maturze. W tym roku najtrudniejszym pytaniem, które się przytrafiło był motyw ikaryjski w tekstach kultury. I powiedz mi, jak omówisz motyw, skoro nie znasz mitu o Dedalu i Ikarze? A jak odwołasz się do mitologizmów albo ogółu związków frazeologicznych?

I znowu, mamy tutaj przecież motywy winy i kary, miłości matki do córki, pór roku czy przyrody w ogólności, poświęcenia, stworzenia świata, wojny, podstępu i tak dalej, i tak dalej.

  1. Jak twórcy w swoich dziełach ukazują niespełnioną miłość? (Orfeusz i Eurydyka)
  2. W jaki sposób twórcy w swoich dziełach przedstawiają ludzkie słabości? (Pandora)
  3. Jaki obraz człowieka w sytuacji wyboru przedstawiają twórcy? (Pandora, Orfeusz i Eurydyka)
  4. Motyw kobiety w tekstach kultury. (Eurydyka, Pandora, Demeter, Kora, Atena, Afrodyta…)
  5. Jaki obraz człowieka w sytuacji wyboru przedstawiają twórcy? (spór o wybór najpiękniejszej bogini!)

Treny Jana Kochanowskiego

Tak, ja też przewracam oczami, kiedy widzę to nazwisko. Naprawdę, nie czerpię żadnej przyjemności z katowania niewinnych uczniów twórczością tego pana. Niestety, muszę przyznać, że cykl trenów jest niemalże niewyczerpanym źródłem motywów. Co poza miłością ojca do córki? Motyw dziecka, śmierci, mędrca (i mądrości), filozofa, przemiany duchowej, snu, tragedii, cierpienia…

W jaki sposób twórcy w swoich dziełach przedstawiają ludzkie słabości? (śmierć i niemożność pogodzenia się z utratą bliskiej osoby)

  1. Jaki obraz człowieka w sytuacji wyboru przedstawiają twórcy? (rozterki filozoficzne)
  2. Jak twórcy w swoich dziełach przedstawiają śmierć? (śmierć Urszulki – przedwczesna)
  3. Czym mogą być wspomnienia w życiu człowieka? (wspomnienia o Urszulce, Tren XIX – Sen – wspomnienia o matce)
  4. Jak postrzegana jest mądrość w tekstach kultury? (Tren IX)

Pan Tadeusz

Chociaż jest to jedna z podstawowych lektur (mieści się w top 3, jeżeli chodzi o przydatność), to praktyka pokazuje, że najmniej osób ją czyta, a co za tym idzie – najwięcej się pogrąża. Bo znowu, jeżeli pominiemy sam gatunek literacki, który reprezentuje, to mamy tutaj całą kopalnię motywów: zwyczaje i obyczaje szlacheckie, motyw zabawy, maski, zabójstwa, miłości, tańca, muzyki, polowania, zamku, domu, księdza, relacji młodych ze starymi, bogatych z biednymi, znów: przemiany duchowej, winy i kary, przebaczenia, ślubu, patriotyzmu, polskości…

  1. Jak twórcy w swoich dziełach ukazują niespełnioną miłość? (Soplica i Ewa)
  2. W jaki sposób artyści w swoich dziełach ukazują różnice społeczne? (szlachta i szlachta zaściankowa)
  3. W jaki sposób twórcy w swoich dziełach przedstawiają ludzkie słabości? (pijaństwo Soplicy)
  4. Jak twórcy w swoich dziełach przedstawiają krainy szczęścia i dostatku? (Soplicowo)
  5. Jaki obraz człowieka w sytuacji wyboru przedstawiają twórcy? (Soplica po podaniu czarnej polewki, Klucznik po spowiedzi Soplicy)
  6. Jak twórcy w swoich dziełach przedstawiają śmierć? (powód do zemsty)
  7. Czym mogą być wspomnienia w życiu człowieka? (źródło poczucia winy – spowiedź Soplicy)

Lalka

Jeżeli myślałeś (myślałaś), że ten tekst nie pojawi się w moim zestawieniu, to jakże naiwne było Twoje myślenie. Ta cegiełka jest absolutnym numerem jeden, jeżeli chodzi o wszelkie zbiory motywów i toposów (nie, to nie jest to samo). Prus się postarał, żeby uprzyjemnić / uprzykrzyć (niepotrzebne skreślić) życie swoim czytelnikom. Ale! Nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło: jeżeli już poświęcisz się i przeczytasz te niespełna 700 stron, to na 95% znajdziesz tam motyw, który trafi Ci się na maturze. Zapożyczenia? Proszę bardzo! Miłość? Nie ma sprawy! Miasto? Są nawet dwa! Wieś? Bez problemu! Podobnie jak pamiętnik, sklep, podziały społeczne, bogactwo, bieda, choroba, cierpienie, wojna, powstanie, Żyd, naukowiec, wynalazki, sposoby spędzania wolnego czasu, relacje młodych ze starymi, bogatych z biednymi, flirtu, muzyki (i muzyka!), śmierci, poświęcenia, pokonywania przeciwności…

  1. Jak twórcy w swoich dziełach ukazują niespełnioną miłość? (Wokulski i Izabela)
  2. W jaki sposób artyści w swoich dziełach ukazują różnice społeczne? (warstwy społeczne: arystokracja, mieszczaństwo…)
  3. Jak twórcy przedstawiają w swoich dziełach różnice między pokoleniami? (Rzecki i Wokulski)
  4. W jaki sposób twórcy w swoich dziełach przedstawiają ludzkie słabości? (miłość i pieniądze)
  5. Czym mogą być wspomnienia w życiu człowieka? (Pamiętnik starego subiekta!)
  6. Jak postrzegana jest mądrość w tekstach kultury? (Ochocki – naukowiec)

Inne teksty, które mogą się przydać
i które (z jakichś powodów) całkiem często były przytaczane to:

Wesele – przydatne w przypadku motywu ślubu/wesela, wszelkich tematów związanych z symbolami, zjawami, patriotyzmem i polskością.

Dziady – szczególnie przydatna jest część III i II (w tej kolejności). Mamy tutaj motywy związane z walką w obronie ojczyzny oraz relacji człowieka z Bogiem. W II części wspomniane wyżej zjawy, a także obrzędy.

Zbrodnia i kara – kolejna kobyła, którą jedni kochają, a drudzy nienawidzą, ale jeżeli chodzi o motyw miasta to jest to drugi (zaraz po „Lalce”) najczęściej przytaczany tekst. Poza tym uwielbiany temat psychiki zbrodniarza, a także tytułowych: zbrodni i kary.

Ludzie bezdomni – ulubiony tekst przy tematach związanych z poświęceniem, nauką (i mądrością), nieszczęśliwą miłością oraz podziałami społecznymi.

Ferdydurke – w tym roku groteska pojawiła się zarówno na maturze pisemnej (rozszerzonej), jak i ustnej. Ten tekst jest chyba najlepszym przykładem tegoż zabiegu. Poza tym mamy tutaj nowoczesność, nauczyciela, zdrobnienia i neologizmy.

Granica – tutaj kłania się motyw kariery, pięcia się po szczeblach sukcesu, ale są też podziały społeczne, szeroko pojęta moralność, miłość, bohater dynamiczny.

Przedwiośnie – jedna z moich ulubionych lektur 🙂 Motyw utopii, raju, stosunków ojciec-syn, matka-syn, przemiany wewnętrznej bohatera, podróży, dojrzewania (fizycznego i światopoglądowego), relacji bogatych z biednymi, miłości, miasta, wsi…

Inny świat – idealny przykład w przypadku szeroko pojętej literatury wojennej czy obozowej. Poza tym odwrócony dekalog, praca, wpływ literatury na życie człowieka.

Tango – jedna z ciekawszych lektur na poziomie liceum/technikum. Idealna do tematów związanych z różnicami międzypokoleniowymi i rodziną.

Oczywiście polecam przeczytać wszystkie lektury, ale jeżeli już złapie Cię niemoc (jak bohatera „Ferdydurke” w starciu ze Słowackim 😉 ), to weź pod uwagę mój „ranking” i daj znać, jak Ci poszło. Powodzenia!

Może cię zainteresować

Pocałunek o smaku pomarańczy jako początek końca. Ann Patchett „Dziedzictwo”
Przeczytaj...
O zbrodniach, wojnach i przekraczaniu granic. Lektury po gimnazjum
Przeczytaj...
Zamień cukier na tłuszcz i chudnij, „Wiecznie głodny?” Davida Ludwiga
Przeczytaj...
Wielbłądy w ogrodach pełnych orków. O lekturach w szkole podstawowej
Przeczytaj...
O historii, miłości i umiłowaniu wolności. Lektury w gimnazjum
Przeczytaj...